Mehmetçiğe Derin Saygı Anıtı

Anıtın Mimarisi ve Tarihçesi

Mehmetçiğe Derin Saygı Anıtı, Gelibolu Yarımadası’nın en etkileyici duraklarından biri olup, sanatsal açıdan anıtsal gerçekçilik akımının en seçkin örneklerinden biridir. Türkiye’nin dünyaca ünlü heykeltıraşı Prof. Tankut Öktem tarafından tasarlanan eser, yaklaşık 5 metre yüksekliğindeki görkemli bir kaide üzerinde yükselir. Heykel kompozisyonunda, savaşın yorgunluğuna rağmen vakur duruşunu bozmayan bir Türk askerinin, kollarında yaralı bir Anzac subayını taşıması betimlenmiştir.

Anıtın yapım süreci ve tarihçesi hakkında farklı kaynaklarda yer alan 1990, 1992, 1995 ve 1997 yılları, aslında projenin farklı aşamalarını temsil etmektedir:

• 1990: Heykeltıraş Tankut Öktem‘in sanat külliyatında anıtın tasarım ve fikir aşamasının başlangıç yılıdır.
• 1992: Kültür Bakanlığı kayıtlarında anıtın resmi olarak projelendirildiği ve onaylandığı yıldır.
• 1995: Heykelin atölye çalışmalarının ardından Albayrak Sırtı‘ndaki mevcut konumuna getirilerek yerleştirildiği tarihtir.
• 1997: Sanatçının resmi arşivi ve tankutoktem.com verilerine göre eserin tüm detaylarıyla tamamlandığı final yılıdır.

Stratejik olarak Kanlısırt ve Kırmızı Sırt bölgelerine hakim bir noktada yer alan bu abidevi yapı, betonarme üzerine bronz kaplama tekniğiyle inşa edilmiştir. Çanakkale Savaşları’nın en kanlı çarpışmalarına sahne olan bu bölgede, Mehmetçik’in yüzündeki merhamet ifadesi, savaşın sadece silahtan ibaret olmadığını tüm dünyaya hatırlatmaktadır.

Anıt Yazıtı ve Lord Casey

Anıt heykelin ön kısmında Çanakkale savaşı esnasında heykelin bulunduğu bölgede subay olarak görev yapan, daha sonra Avustralya Genel Valiliğine kadar yükselen Lord Casey’nin sözleri yer almaktadır. Avustralya özerk bir devlet statüsüne sahiptir. İç işlerinde bağımsız, dış işlerinde ise İngiltere’ye bağlıdır. Bu nedenle de başkanlık sistemi yoktur ve genel valilik ile İngiltere’ye bağlıdır. Anıtta yazan sözler aynen şöyledir:

“Biz Çanakkale yarımadasından Türklerle savaşarak ve binlerce insanımızı kaybederek Kahraman Türk milletine ve onun eşsiz vatan sevgisine duyduğumuz büyük takdir ve hayranlıkla ayrıldık. Bütün Avustralyalılar Mehmetçiği kendi evlatları gibi sever onun mertliği, vatan ve insan sevgisi siperlerdeki dayanılmaz heybeti ve cesareti bütün Anzakları hayran bırakan yurt sevgisi insanlığın örnek alacağı büyük hasletlerdir. Mehmetçiğe minnet ve saygılarımla.”

Anıtın Hikâyesi: Bilinen Hikaye

“Çanakkale Savaşlarında Kanlısırt’ta birbirlerine yakın siperlerde yoğun ateş devam ederken bir Anzak subayı kendi siperlerinin önüne yaralı olarak düşmüş ve acı içerisinde kıvranmaktadır. Ateş devam ettiğinden Anzaklar kendi subaylarına yardım edememişlerdir. Bu sırada Türk siperlerinden beyaz bir mendil sallanmış ve ateş kesilmiştir. Siperden çıkan bir Türk askeri yaralı Anzak subayına doğru giderek onu kucaklamış ve Anzak siperlerine bıraktıktan sonra tekrar yerine dönmüştür. Ardından ateş devam etmiştir.”

Siper Muharebeleri ve Ayna Mekanizmalı Tüfekler

Siper muharebeleri hakkında bilinen çok fazla yanlış bilgi bulunmaktadır. Askerlerin siperlerden birbirlerine ateş ettikleri, çatışmanın siperden sipere yapıldığı yönündeki düşünce neredeyse tamamen yanlıştır. Siper mücadelelerinde kullanılan ayna mekanizmalı piyade tüfekleri bunun en büyük kanıtıdır. Bir diğer önemli kanıt ise Kırmızı sırtta rahatlıkla görülen lağım tünelleridir.

Muharebe esnasında iki taraf siperlerinden çıkar göğüs göğse çarpışır, ya da bir taraf diğer tarafın siperine hücum ederdi. Her iki tarafta topçu taarruzuna maruz kalmamak için genellikle gece taarruzlarını tercih ederdi. Yine hatıra defterlerinde askerlerin urganların uçlarına çengel bağlayıp bununla siperler arasında kalanları siperlere çekmeye çalıştığından bahsedilmiştir.

19 Mayıs Taarruzu ve 24 Mayıs Ateşkesi

19 Mayıs tarihinde gerçekleşen büyük taarruz esnasında çok fazla zayiat nedeniyle siperler arasında kalan bedenlerin bozulup beraberinde dayanılmaz bir koku ve hastalığı getirmesi 24 Mayıs’ta ateşkes yapılmasına neden olmuştur. Bu ateşkes esnasında iki taraf yardımlaşarak defin işlemlerini gerçekleştirmiş ve ilk defa silahsız temas kurmaya fırsat bulmuştur.

Savaşın ilerleyen günlerinde Türk siperlerinden karşı siperlere tütün atıldığı, karşı siperlerin ise buna dana konserveleriyle cevap verdiği bilinmektedir. Ancak İngiliz subaylar bunun farkına varınca konserve kutularına patlayıcı koyulmasını emretmiş ve bu dostluğu farklı bir mücadeleye taşımıştır.

Efsanelerin Ötesinde: Siper Gerçekliği ve Mehmetçik Ruhu Üzerine Bir Değerlendirme

Anıta konu olayın hikayenin tek bir olaydan ibaret olmadığı, bu ve benzeri birçok olayın gerçekleştiği kanısındayım. Bu olayın farklı farklı noktalarda bulunan askerlerin hatıralarında yakın olarak anlatılmasını en büyük kanıt olarak görüyorum. Ayrıca bu tip olayların sadece çıkarmanın ilk günlerinde gerçekleştiği kanısındayım.

İlerleyen günlerdeki asker kalabalığı böyle bir olayın yaşanmasına imkan vermeyecek düzeydedir. Siper hatlarında binlerce askerin konuşlandırılması, taarruzlara binlerce askerin katılması, yukarıda bahsettiğim muharebe sistemi nedeniyle çoğu zaman yüzlerce yaralının siper arasında kaldığı, taarruzların sonlanmasındaki en temel sebep olan topçu atışları ve yüzlerce yaralının feryadı tek bir subayın duyulmasına engel olacağı kanaatindeyim.

Ayrıca tek bir subaya yardım edilip, diğer yaralıların orada bırakılacağı olasılığını kesinlikle kabul etmiyorum. Büyük olasılıkla çıkarmanın ilk günü ileri hatlara ilerleyen az sayıdaki Anzak birliklerinin geri çekilmesi esnasında yine az sayıdaki birliklerimizle küçük çaplı çatışmalar esnasında böyle bir olayın yaşandığını düşünüyorum.

Mehmetçiğe Derin Saygı Anıtı konulu yazımız hakkındaki tüm soru ve görüşlerinizi bizlere ulaştırabilirsiniz.