Morto Koyu Fransız Mezarlığı ve Anıtı: Gelibolu Yarımadası sınırları içerisinde yer alan Fransa asklerine ait tek mezarlık ve anıttır.
Fransız Savaş Anıtı ve Mezarlığı: Morto Koyu
Fransız Savaş Anıtı ve Mezarlığı, Gelibolu Yarımadası’nın Güney Sektörü (S Sektörü) olarak adlandırılan Seddülbahir Köyü sınırları içinde, muharebelerin en stratejik lojistik noktalarından biri olan Morto Koyu’na hakim yamaçlarda yer alır. Çanakkale Şehitleri Abidesi’ne giden sahil yolu üzerinde, koyun hemen doğu sırtında bulunan bu tarihi alan, günümüzde oldukça korunaklı bir çevre düzenlemesine ve ziyaretçiler için kolaylık sağlayan bir araç park yerine sahiptir.
Fransız Mezarlığı
Çanakkale Muharebeleri sırasında yarımadanın farklı noktalarında oluşturulan Galinier, Ambulance, Morto 1. Tümen ve 2. Tümen gibi geçici cephe mezarlıklarının, Lozan Antlaşması’nın (1923) ardından tek bir çatı altında birleştirilmesiyle kurulan bu anıt-mezarlıkta, günümüzde yaklaşık 15.000 –18.000 asker ebedi istirahatgâhındadır. Bu askeri mezarlığın içinde, kimliği tespit edilebilmiş askerlere ait 3.236 bireysel mezar (Hristiyan askerler için metal haçlar, Müslüman sömürge askerleri için dikili taşlar) bulunurken, muharebe alanlarından ve özellikle Fransızların “Ölüm Vadisi” olarak andığı Kerevizdere hattından toplanan ancak kimliği belirlenemeyen binlerce askerin kemikleri ise alanın dört köşesindeki 4 büyük toplu mezar (osuar) yapısında muhafaza edilmektedir.
Fransız Savaş Anıtı
Anıt, cephe hatlarındaki askeri mimarinin o dönemki ağırbaşlı, hüzünlü ve sade üslubunu yansıtır.
- Tasarım ve Form: Yukarılara doğru hafifçe daralan, kare tabanlı ve dört köşe blok taşların üst üste örülmesiyle oluşturulmuş heybetli bir kule formundadır.
- Yükseklik: Anıt kulesinin yüksekliği yaklaşık 15 metredir.
- Detaylar: Kulenin Morto Koyu’na bakan ana cephesinde büyük metal bir haç figürü yükselir. Kaidesinde ve gövdesinde yer alan pirinç plakalar üzerinde ise Seddülbahir ve Kerevizdere’de çarpışan Corps Expéditionnaire d’Orient (Fransız Doğu Seferi Kolordusu) bünyesindeki tümen, tugay, alay ve lojistik gemilerin isimleri kazınmıştır. Tüm mezarlık alanı ise 140 metre uzunluğunda geniş bir teraslama sistemine oturtulmuştur.
Mimarı ve Yapım Süreci
Anıt ve mezarlık kompleksinin tasarımı Fransız mimar A. George tarafından gerçekleştirilmiştir. 1919 yılında dağınık mezarların bir araya toplanması fikriyle başlayan süreç, 1922’de bir Fransız heyetinin kimliği belirlenen bazı cenazeleri Fransa’ya geri göndermesi ve ardından Limni Adası’ndaki Fransız üssü ve hastanesinden getirilen kemiklerin de buraya nakledilmesiyle 1920’lerin sonuna doğru tamamlanmıştır.
Açılışı ve Tarihi Tören
Fransız Hükümeti tarafından yaptırılan anıtın resmi açılışı 9 Haziran 1930 tarihinde gerçekleştirilmiştir.
Açılış töreni dönemin uluslararası askeri ve diplomatik protokolünün katılımıyla büyük bir askeri saygı duruşuna sahne olmuştur. Törenin en dikkat çeken figürü, Çanakkale Savaşları sırasında Fransız Doğu Seferi Kolordusu‘nun başkomutanlığını yürüten ve cephede bir kolunu kaybeden ünlü General Henri Gouraud olmuştur. General Gouraud’un bizzat eşlik ettiği bu tarihi açılış töreninde, Fransa’nın sömürge topraklarından (Cezayir, Fas ve Senegal) getirilerek cepheye sürülen ve hayatını kaybeden askerlerin anısı da resmi düzeyde yad edilmiştir. Yapı, o tarihten bu yana Gelibolu Yarımadası’ndaki tek toplu Fransız askeri abidesi olarak mevcudiyetini korumaktadır.
Fransız Anıtında Victor Hugo Dizeleri
Morto Koyu’ndaki Fransız Savaş Anıtı ve Mezarlığı’nda, ünlü Fransız şair Victor Hugo‘nun ölüm ve ebediyet temalı “Mezar ve Gül” (La Tombe et la Rose) şiirinden dizeler yer almaktadır.
Mezar ve Gül (La Tombe et la Rose) — Victor Hugo
“Senin gibi bir aşk çiçeği ne yapar,
Seher vakti yağdığında yağmurlar?”
Diye mezar sordu güle.
“Ya senin o kuyu gibi ağzına
Düşen insan ne yapar daha sonra?”
Diye sordu ona gül de.
“Ey karanlık mezar, amber ve bal
Kokusuna döner o damlacıklar,
Anladın mı beni şimdi?”
Mezar da dedi ki: “Ey dertli çiçek,
Melek olup göklerde süzülecek
İçime düşen her kişi.”
Fransız Savaş Anıtı ve Mezarlığı Görselleri
Fransız Savaş Anıtı ve Mezarlığı Yol Tarifi ve Harita
Nasıl Gidilir?
- 📍 Konum: Gelibolu Güney Sektörü (S Sektörü), Seddülbahir Köyü sınırları içinde, Morto Koyu’na hakim doğu yamaçlarındadır.
- 🚗 Ulaşım: Çanakkale Şehitleri Abidesi’ne giden sahil yolu (Morto Koyu güzergahı) üzerinden veya Seddülbahir köy merkezinden levhalar takip edilerek araçla kolayca ulaşılabilir.
- 🧗 Yol Durumu: Tamamen asfalt kaplı ana yol kenarında yer olduğundan binek araçlar, minibüsler ve büyük tur otobüsleri için fiziki erişim şartları son derece uygundur.
- ⚓ Önemli: Giriş alanında ziyaretçiler için düzenli bir araç park yeri mevcuttur. Çevre düzenlemesi oldukça korunaklı olup, Çanakkale Boğazı giriş tahkimatlarını ve tarihi lojistik hatları gözlemlemek adına benzersiz bir askeri topoğrafya sunmaktadır.
Morto Koyu Fransız Mezarlığı ve Anıtı Ziyareti
Gelibolu Yarımadası içindeki tek Fransız Mezarlığı ve Anıtı’nın hikayesini, tarihi askeri raporlar ve profesyonel bir anlatımla yerinde yaşamak ister misiniz?
Sıkça Sorulan Sorular
1. Fransız Savaş Anıtı ve Mezarlığı nerede yer almaktadır?
Anıt ve mezarlık kompleksi, Gelibolu Yarımadası’nın güney ucunda, Seddülbahir Köyü sınırları içerisinde ve Morto Koyu’na hakim doğu yamaçlarında yer almaktadır.
2. Mezarlıkta toplam kaç asker metfundur?
Alanda yaklaşık 10.000 Fransız ve sömürge askeri yatmaktadır. Bunların 3.236’sı isimleri belirli bireysel mezarlarda, geri kalanı ise alanın köşelerinde bulunan 4 büyük toplu mezarda (osuar) bulunmaktadır.
3. Fransız Mezarlığı ziyarete açık mı ve giriş ücretli mi?
Evet, her gün ziyarete açıktır. Giriş tamamen ücretsizdir. Alanın hemen girişinde binek araçlar ve tur otobüsleri için uygun ve korunaklı bir otopark alanı mevcuttur.
YURTSEV YARICI
Rehber, Araştırmacı & Yazar
Bu sayfanın içerik üreticisi Yurtsev Yarıcı, Lisanslı Tur Rehberi ve Savaş Tarihi Uzmanı. Tüm Profil →