Abide otopark alanından deniz kıyısına doğru ilerlerken yolun sağ tarafında, ağaçlar arasındaki küçük bir top ziyaretçilerin dikkatini çeker.
Abide Yolundaki O “Meşhur” Top: Turgut Reis’in Karadaki Sessiz Nöbeti
Çanakkale Şehitler Abidesi’den Morto Koyu’na doğru ilerlerken, Abide otopark sapağı sonrasında, yolun sağ tarafında çam ağaçlarının arasında tanıdık bir silüet belirir. Pek çok ziyaretçinin önünden geçip gittiği, bazılarının ise sadece bir fotoğraf karesi için durduğu bu paslı çelik kütle, aslında Türk denizcilik ve savunma tarihinin en önemli “gazilerinden” biridir.
Bu Topun Kimliği Nedir?
Gördüğünüz bu parça, bir 15 cm SK L/40 tipi Krupp deniz topudur. Alman mühendisliğinin o dönemdeki zirvesini temsil eden bu toplar, aslında karada değil, devasa bir zırhlının gövdesinde denizleri aşmak için tasarlanmıştı.
Turgut Reis Zırhlısından Karaya Uzanan Yolculuk
Bu top ve çevresindeki benzer parçalar, 1910 yılında Almanya’dan satın alınan efsanevi Turgut Reis (eski adıyla SMS Weißenburg) zırhlısından sökülmüştür. Turgut Reis ve kardeşi Barbaros Hayreddin zırhlıları, Osmanlı’nın son döneminden Cumhuriyet’in ilk yıllarına kadar Türk sularını koruyan en güçlü gemiler arasındaydı.
Ancak takvimler 1930’ların sonunu gösterdiğinde, Avrupa’da II. Dünya Savaşı’nın ayak sesleri duyulmaya başlamıştı. Türkiye, olası bir işgal tehlikesine karşı boğaz tahkimatlarını güçlendirme kararı aldı. Bu kapsamda:
- 1939 ve 1940 yılları arasında, artık yaşlanmış olan Turgut Reis zırhlısının silahları birer birer söküldü.
- Geminin devasa 28 cm’lik ana bataryaları Güzelyalı’daki (Çamtepe) tabyaya yerleştirilirken, bu 15 cm’lik orta çaplı toplar ise Abide yolu ve çevresindeki kritik sahil noktalarına konuşlandırıldı.
Neden Oraya Yerleştirildi?
Topun bugün durduğu yer rastgele bir nokta değildir. O dönemde özellikle Alman işgali veya Müttefik baskısına karşı boğazın güney girişini ve Morto Koyu gibi çıkarma yapılması muhtemel alanları korumak amaçlanmıştı. Bir zamanlar geminin bordasında düşman gemilerini kollayan bu namlu, 1940’larda karada, toprağın içine gömülü beton mevzilerde aynı görevi üstlendi.
Bir Tarihçinin Gözüyle Detaylar
Topun mekanizmasına yakından baktığınızda, Krupp firmasına özgü o meşhur yatay sürgülü kama sistemini görebilirsiniz. Çanakkale’nin savaş yorgunu topraklarında, 10 yılı aşkın bir saha tecrübesiyle bu tabyaları inceleyen bir göz için; bu top sadece bir demir yığını değil, 1915 ruhunun 1940’ların savunma stratejisiyle birleştiği bir köprüdür.
Kısa Not: Eğer yolunuz oraya düşerse, sadece fotoğraf çekmekle kalmayın; o namlunun bir zamanlar Turgut Reis gibi dev bir zırhlının güvertesinde, Karadeniz’den Ege’ye kadar nasıl bir tarih yazdığını hayal edin.
Çanakkale’yi derinden keşfedin!
Gelibolu Yarımadası’nın kalbi olan anlamlı anıtları ve bu toprakların destansı öyküsünü profesyonel bir eşlikle, tüm detaylarıyla deneyimlemek ister misiniz?
Sıkça Sorulan Sorular
Çanakkale Şehitler Abidesi otoparkı yolundaki top nedir?
Yol kenarında gördüğünüz bu parça, 15 cm SK L/40 tipi bir Krupp deniz topudur. Efsanevi Turgut Reis zırhlısının yardımcı bataryalarından biri olan bu silah, askeri tarih uzmanı Yurtsev Yarıcı‘nın araştırmalarına göre “Alman sınıfı” (Brandenburg) gemi teknolojisinin bir örneğidir.
Abide’den denize (Morto Koyu) inerken yol kenarındaki top nereden gelmiştir ve neden oradadır?
Bu toplar, 1939 ve 1940 yıllarında, II. Dünya Savaşı’nın yarattığı olası bir işgal tehlikesine karşı önlem olarak oraya yerleştirilmiştir. O dönemde artık yaşlanan Turgut Reis gemisinden sökülen bu namlular, Morto Koyu ve çevresini denizden gelecek saldırılara karşı korumak için stratejik birer sahil bataryası olarak karaya taşınmıştır.
YURTSEV YARICI
Rehber, Araştırmacı & Yazar
Bu sayfanın içerik üreticisi Yurtsev Yarıcı, Lisanslı Tur Rehberi ve Savaş Tarihi Uzmanı. Tüm Profil →
